Στην επιχειρηματικότητα συχνά λέμε ότι η επιτυχία κρίνεται από τη στρατηγική. Εσείς επιμένετε ότι κρίνεται πολύ νωρίτερα, τη στιγμή της απόφασης. Τι σας έχει διδάξει η δική σας πορεία γι’ αυτή τη διαφορά;
Δεν έχω μετανιώσει ποτέ για μια δύσκολη απόφαση που πήρα. Έχω μετανιώσει, όμως, για εκείνες που άργησα να πάρω.
Όταν είσαι νέος πιστεύεις ότι η ζωή αλλάζει όταν βρεις τη σωστή ευκαιρία. Μεγαλώνοντας καταλαβαίνεις ότι η ζωή αλλάζει όταν γίνεις ο άνθρωπος που μπορεί να αναγνωρίσει την ευκαιρία και να τη διεκδικήσει.
Η δική μου διαδρομή, από την αρχιτεκτονική και την επιχειρηματικότητα μέχρι τις επενδύσεις και την εκπαίδευση χιλιάδων ανθρώπων, δεν ήταν μια ευθεία γραμμή επιτυχιών. Ήταν μια ακολουθία αποφάσεων. Κάποιες δικαιώθηκαν. Κάποιες όχι. Όλες όμως με διαμόρφωσαν.
Με τα χρόνια κατάλαβα ότι η μεγαλύτερη απώλεια δεν είναι μια λανθασμένη απόφαση. Είναι να ζεις μια ζωή μικρότερη από αυτή που θα μπορούσες να δημιουργήσεις, επειδή φοβήθηκες να αποφασίσεις.
Αυτό βλέπω καθημερινά και στους ανθρώπους που συναντώ μέσα από το Apofasizo. Οι περισσότεροι δεν χρειάζονται περισσότερες γνώσεις. Χρειάζονται να πιστέψουν ξανά στον εαυτό τους. Να θυμηθούν ότι η δύναμη να αλλάξουν τη ζωή τους δεν βρίσκεται έξω από αυτούς, αλλά μέσα τους.
Γι’ αυτό πιστεύω ότι η πραγματική επιτυχία δεν γεννιέται την ημέρα που πετυχαίνεις έναν στόχο. Γεννιέται τη στιγμή που αναλαμβάνεις ολοκληρωτικά την ευθύνη της ζωής σου. Εκείνη τη στιγμή σταματάς να περιμένεις να αλλάξουν οι συνθήκες και αποφασίζεις να αλλάξεις εσύ. Και όταν αλλάζει ο άνθρωπος, αλλάζουν η οικογένειά του, οι σχέσεις του, η επιχείρησή του, ο τρόπος που ηγείται, ο τρόπος που αγαπά και τελικά ολόκληρη η ζωή του.
Ίσως αυτή να είναι η πιο σημαντική ανακάλυψη της δικής μου πορείας: η επιτυχία δεν είναι ένας προορισμός. Είναι η φυσική συνέπεια της απόφασης να γίνεις κάθε μέρα λίγο καλύτερος από τον άνθρωπο που ήσουν χθες.
Μέσα από το Game of Money και το ΑποφασίΖΩ έχετε έρθει σε επαφή με χιλιάδες ανθρώπους. Υπάρχει κάποιο κοινό μοτίβο αποφάσεων ή συμπεριφορών που βλέπετε να επαναλαμβάνεται και τελικά να κοστίζει ακριβά σε καριέρα, σχέσεις και προσωπική εξέλιξη;
Όσο περνούν τα χρόνια, συνειδητοποιώ ότι οι άνθρωποι σπάνια καταστρέφουν τη ζωή τους από μία λάθος απόφαση. Τη μικραίνουν από τις αποφάσεις που δεν παίρνουν ποτέ.
Έχω γνωρίσει ανθρώπους με εξαιρετικές ικανότητες που δεν πίστεψαν ποτέ πραγματικά στον εαυτό τους. Ανθρώπους που έμειναν σε δουλειές που δεν τους εξέφραζαν, σε σχέσεις που είχαν τελειώσει μέσα τους, σε όνειρα που τα ανέβαλαν διαρκώς περιμένοντας την «κατάλληλη στιγμή». Και ξέρετε κάτι; Η κατάλληλη στιγμή σχεδόν ποτέ δεν έρχεται. Τη δημιουργούμε εμείς, όταν αποφασίζουμε να πάψουμε να ζούμε με φόβο.
Αυτό που με συγκλονίζει περισσότερο, όμως, είναι κάτι άλλο. Σχεδόν κανείς δεν έρχεται στα σεμινάριά μας ζητώντας απλώς περισσότερα χρήματα ή μεγαλύτερη επιτυχία. Πίσω από κάθε στόχο κρύβεται μια βαθύτερη ανάγκη. Η ανάγκη να νιώσει αρκετός. Να αγαπήσει ξανά τον εαυτό του. Να πάψει να ζει τη ζωή που περίμεναν οι άλλοι από εκείνον και να αρχίσει να ζει τη ζωή που ο ίδιος ονειρεύεται.
Έχω δει ανθρώπους να δακρύζουν. Όχι επειδή άκουσαν μια σπουδαία θεωρία, αλλά επειδή, για πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια, ένιωσαν ότι κάποιος τους είδε πραγματικά. Εκείνες τις στιγμές δεν αλλάζουν μόνο εκείνοι. Αλλάζω κι εγώ μαζί τους. Μου θυμίζουν ότι πίσω από κάθε επαγγελματικό τίτλο, κάθε οικονομικό στόχο και κάθε κοινωνική επιτυχία υπάρχει ένας άνθρωπος που θέλει να νιώσει ότι αξίζει.
Αυτός είναι ο λόγος που υπάρχουμε στο Apofasizo. Δεν πιστεύουμε ότι ο άνθρωπος αλλάζει επειδή μαθαίνει κάτι καινούργιο. Πιστεύουμε ότι αλλάζει όταν αρχίζει να βλέπει διαφορετικά τον εαυτό του. Και από τη στιγμή που αλλάζει η εικόνα που έχει για τον εαυτό του, αρχίζουν να αλλάζουν οι αποφάσεις του, οι σχέσεις του, η εργασία του, η οικογένειά του, ολόκληρη η ζωή του.
Για μένα, αυτή είναι η μεγαλύτερη μορφή επιτυχίας. Όχι να βοηθήσεις έναν άνθρωπο να πετύχει περισσότερα, αλλά να τον βοηθήσεις να θυμηθεί ότι ήταν πάντα πολύ περισσότερος απ’ όσο πίστευε.
Βρισκόμαστε στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, της υπερπληροφόρησης και της διαρκούς αλλαγής. Ποιες θεωρείτε ότι θα είναι οι ανθρώπινες δεξιότητες που δεν θα μπορούν εύκολα να αντιγραφούν από μια μηχανή και θα καθορίσουν τους ηγέτες της επόμενης δεκαετίας;
Δεν φοβάμαι ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα γίνει πιο ανθρώπινη. Φοβάμαι μήπως ο άνθρωπος γίνει πιο μηχανικός.
Ζούμε σε μια εποχή όπου η πληροφορία είναι άφθονη, οι απαντήσεις βρίσκονται μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα και η τεχνολογία εξελίσσεται με ρυθμούς που πριν από λίγα χρόνια έμοιαζαν αδιανόητοι. Όμως όσο περισσότερο εξελίσσονται οι μηχανές, τόσο περισσότερο πιστεύω ότι θα αναδεικνύεται η αξία εκείνων που παραμένουν βαθιά άνθρωποι.
Υπάρχει μια φράση του Αντρέ Μπρετόν που αγαπώ ιδιαίτερα: «Ο άνθρωπος είναι η απάντηση, όποια κι αν είναι η ερώτηση.» Και πιστεύω ότι ποτέ άλλοτε αυτή η φράση δεν ήταν τόσο επίκαιρη. Γιατί η πραγματική πρόκληση της εποχής μας δεν είναι να δημιουργήσουμε εξυπνότερες μηχανές. Είναι να μη χάσουμε την ανθρωπιά μας.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αναλύσει δεδομένα, να γράψει κείμενα και να πάρει αποφάσεις με βάση αλγορίθμους. Δεν θα μπορέσει όμως ποτέ να αγαπήσει. Δεν θα μπορέσει να εμπνεύσει έναν άνθρωπο να πιστέψει ξανά στον εαυτό του. Δεν θα μπορέσει να προσφέρει ελπίδα, να συγχωρήσει, να αγκαλιάσει έναν άνθρωπο που πονά ή να δημιουργήσει εκείνο το ασφαλές περιβάλλον μέσα στο οποίο ένας άνθρωπος τολμά να ανθίσει.
Αυτός είναι και ο λόγος που στο Apofasizo επιμένουμε ότι ο άνθρωπος δεν έχει ανάγκη από περισσότερη πληροφορία. Έχει ανάγκη από περισσότερη σύνδεση. Με τον εαυτό του. Με τις αξίες του. Με τους ανθρώπους που αγαπά. Με τον σκοπό της ζωής του. Γιατί όταν υπάρχει αυτή η σύνδεση, οι αποφάσεις αποκτούν καθαρότητα, οι σχέσεις αποκτούν βάθος και η επιτυχία αποκτά νόημα.
Πιστεύω ότι οι ηγέτες της επόμενης δεκαετίας δεν θα είναι εκείνοι που θα γνωρίζουν περισσότερα από την τεχνητή νοημοσύνη. Θα είναι εκείνοι που θα αγαπούν περισσότερο τον άνθρωπο. Γιατί στο τέλος της ημέρας οι άνθρωποι δεν ακολουθούν αυτόν που έχει όλες τις απαντήσεις. Ακολουθούν εκείνον που τους κάνει να ανακαλύψουν τις δικές τους.
Έχοντας εκπαιδεύσει χιλιάδες ανθρώπους γύρω από το χρήμα και τις επενδύσεις, ποια χαρακτηριστικά βλέπετε να ξεχωρίζουν εκείνους που χτίζουν μακροπρόθεσμο πλούτο από εκείνους που, παρά τις ευκαιρίες που έχουν μπροστά τους, μένουν στάσιμοι;
Έχω καταλήξει να πιστεύω ότι ο μεγαλύτερος πλούτος ενός ανθρώπου δεν είναι ο τραπεζικός του λογαριασμός. Είναι η εικόνα που έχει για την αξία του.
Τα τελευταία χρόνια είχα την ευλογία να συναντήσω χιλιάδες ανθρώπους. Άλλοι ξεκινούσαν με πολλά εφόδια, άλλοι σχεδόν από το μηδέν. Εκείνο όμως που τελικά έκανε τη διαφορά δεν ήταν το σημείο εκκίνησης. Ήταν το αν πίστευαν ότι αξίζει να δημιουργήσουν μια μεγαλύτερη ζωή.
Τα χρήματα είναι ένας μεγεθυντικός φακός. Δεν αλλάζουν τον άνθρωπο· αποκαλύπτουν αυτό που ήδη υπάρχει μέσα του. Αν υπάρχει φόβος, τον μεγεθύνουν. Αν υπάρχει ανασφάλεια, τη δυναμώνουν. Αν υπάρχει αγάπη, γενναιοδωρία και αίσθηση προσφοράς, τότε γίνονται ένα σπουδαίο εργαλείο για να δημιουργήσεις αξία για πολύ περισσότερους ανθρώπους.
Μέσα από το Game of Money μιλάμε για οικονομικό αλφαβητισμό, επενδύσεις και δημιουργία πλούτου. Μέσα από το Apofasizo, όμως, αγγίζουμε κάτι ακόμη βαθύτερο: την ανθρώπινη αξία. Γιατί αν ένας άνθρωπος δεν αναγνωρίσει πρώτα την αξία που ήδη κρύβει μέσα του, δύσκολα θα μπορέσει να δημιουργήσει διαχρονική αξία και για τους άλλους.
Η εμπειρία μου έχει δείξει ότι οι άνθρωποι που χτίζουν πραγματικό, μακροπρόθεσμο πλούτο έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό. Δεν κυνηγούν τα χρήματα ως αυτοσκοπό. Δημιουργούν αξία. Λύνουν προβλήματα. Χτίζουν σχέσεις εμπιστοσύνης. Σκέφτονται μακροπρόθεσμα. Και κυρίως, συνεχίζουν να εξελίσσονται ως άνθρωποι. Γιατί γνωρίζουν ότι η μεγαλύτερη επένδυση δεν είναι ποτέ αυτή που κάνεις σε μια επιχείρηση ή σε ένα ακίνητο. Είναι αυτή που κάνεις στον εαυτό σου.
Στο τέλος της ημέρας, ο πλούτος δεν μετριέται μόνο από όσα έχεις αποκτήσει. Μετριέται από τις ζωές που άγγιξες, την αξία που δημιούργησες και την αγάπη που άφησες πίσω σου. Γιατί αυτά είναι τα μόνα που δεν χάνουν ποτέ την αξία τους.
Διοικείτε επιχειρήσεις σε διαφορετικούς κλάδους και παράλληλα εκπαιδεύετε ανθρώπους στη λήψη αποφάσεων. Υπήρξε κάποια στιγμή στην επαγγελματική σας πορεία όπου χρειάστηκε να εφαρμόσετε τις αρχές του ΑποφασίΖΩ στον ίδιο σας τον εαυτό, παίρνοντας μια δύσκολη ή αντιδημοφιλή απόφαση;
Αν υπάρχει κάτι που έχω μάθει όλα αυτά τα χρόνια, είναι ότι δεν μπορείς να διδάσκεις στους ανθρώπους το θάρρος, και οτιδήποτε άλλο, αν δεν είσαι διατεθειμένος να το εφαρμόζεις πρώτος.
Υπήρξαν αρκετές στιγμές στην πορεία μου που χρειάστηκε να πάρω αποφάσεις οι οποίες δεν ήταν δημοφιλείς. Αποφάσεις που δεν εξυπηρετούσαν το πρόσκαιρο κέρδος, αλλά ήταν απόλυτα ευθυγραμμισμένες με τις αξίες μου. Και κάθε φορά υπήρχε κόστος. Γιατί κάθε μεγάλη απόφαση έχει κόστος. Κανείς όμως δεν μας μιλά για το κόστος του να προδώσεις τον εαυτό σου. Αυτό είναι πάντα μεγαλύτερο.
Το δυσκολότερο δεν ήταν να αλλάξω στρατηγική. Ήταν να αποδεχτώ ότι, όσο αλλάζεις εσύ, αλλάζουν και οι άνθρωποι γύρω σου. Κάποιοι θα καταλάβουν το όραμά σου. Κάποιοι θα απομακρυνθούν. Κάποιοι θα σε κρίνουν. Και αυτό είναι μέρος κάθε ουσιαστικής αλλαγής.
Οι άνθρωποι πολλές φορές με ρωτούν αν πιστεύω στη μέθοδο του Apofasizo. Η αλήθεια είναι ότι δεν μου άφησε ποτέ την πολυτέλεια να μην πιστέψω. Στις πιο δύσκολες στιγμές της ζωής μου, δεν ήταν μια θεωρία. Δεν ήταν ένα εκπαιδευτικό μοντέλο. Ήταν ο τρόπος με τον οποίο κατάφερα να σταθώ όρθιος. Να ξαναβρώ το κέντρο μου. Να πάρω την ευθύνη των αποφάσεών μου χωρίς να κατηγορώ ανθρώπους ή συνθήκες. Και κυρίως, να συνεχίσω να αγαπώ τον άνθρωπο που έβλεπα κάθε πρωί στον καθρέφτη.
Γιατί τελικά αυτό είναι το πιο δύσκολο. Να μην χάσεις τον εαυτό σου στην προσπάθεια να πετύχεις.
Σήμερα, κοιτάζοντας πίσω, δεν νιώθω ευγνωμοσύνη για τις εύκολες αποφάσεις. Νιώθω ευγνωμοσύνη για εκείνες που με πόνεσαν, γιατί αυτές με ωρίμασαν. Με δίδαξαν ότι η αγάπη δεν είναι μόνο αποδοχή. Είναι και ευθύνη. Είναι να βάζεις όρια, να προστατεύεις τις αξίες σου και να έχεις το θάρρος να λες «όχι» σε οτιδήποτε σε απομακρύνει από τον άνθρωπο που θέλεις να γίνεις.
Και τελικά, αυτή είναι ίσως η βαθύτερη μορφή επιτυχίας. Όχι να κερδίσεις τον θαυμασμό των άλλων, αλλά να μπορείς να κοιτάζεις τον εαυτό σου στα μάτια και να ξέρεις ότι, ακόμη και στις πιο δύσκολες αποφάσεις, δεν διαπραγματεύτηκες ποτέ την αλήθεια σου.
Βλέπουμε συχνά ανθρώπους να πετυχαίνουν όλους τους επαγγελματικούς τους στόχους και παρ’ όλα αυτά να νιώθουν ένα επίμονο κενό. Γιατί πιστεύετε ότι η εξωτερική επιτυχία αποτυγχάνει τόσο συχνά να μεταφραστεί σε εσωτερική πληρότητα;
Δεν πιστεύω ότι οι άνθρωποι υποφέρουν επειδή δεν έχουν αρκετή επιτυχία. Πιστεύω ότι υποφέρουν όταν η επιτυχία γίνεται υποκατάστατο της αγάπης.
Έχω γνωρίσει ανθρώπους που απέκτησαν περισσότερα χρήματα απ’ όσα είχαν ποτέ φανταστεί. Άλλους που έχτισαν σπουδαίες επιχειρήσεις. Άλλους που κατέκτησαν κύρος, αναγνώριση και κοινωνική αποδοχή. Κι όμως, όταν έσβηναν τα φώτα, έμεναν μόνοι με μια ερώτηση που δεν μπορούσε να απαντήσει καμία επιτυχία:
«Αξίζω, ακόμη κι αν αύριο τα χάσω όλα;»
Πιστεύω ότι αυτή είναι η πιο ανθρώπινη ερώτηση που κουβαλάμε όλοι μας.
Η κοινωνία μάς έμαθε να μετράμε την αξία μας με αυτά που πετυχαίνουμε. Εγώ πιστεύω ότι η αξία του ανθρώπου δεν αυξάνεται όταν πετυχαίνει, ούτε μειώνεται όταν αποτυγχάνει. Είναι έμφυτη. Και όταν κάποιος το συνειδητοποιήσει, σταματά να κυνηγά την επιτυχία για να αποδείξει ότι αξίζει. Αρχίζει να δημιουργεί επειδή έχει κάτι όμορφο να προσφέρει.
In the Apofasizo λέμε ότι η μεγαλύτερη απόφαση που μπορεί να πάρει ένας άνθρωπος είναι να συμφιλιωθεί με τον εαυτό του. Γιατί μόνο τότε η επιτυχία παύει να είναι ανάγκη και γίνεται έκφραση. Έκφραση των αξιών του. Της δημιουργικότητάς του. Της αγάπης του για τη ζωή και για τους ανθρώπους.
Όσο μεγαλώνω, τόσο περισσότερο συνειδητοποιώ ότι οι πιο ευτυχισμένες στιγμές της ζωής μου δεν ήταν όταν πέτυχα έναν μεγάλο επιχειρηματικό στόχο. Ήταν οι στιγμές που ένιωσα βαθιά σύνδεση. Με την οικογένειά μου. Με τους συνεργάτες μου. Με έναν άνθρωπο που, μετά από ένα σεμινάριο, με αγκάλιασε και μου είπε: «Σήμερα θυμήθηκα ξανά ποιος είμαι.»
Εκείνες τις στιγμές κατάλαβα ότι η επιτυχία μπορεί να γεμίσει το ημερολόγιό σου. Μόνο η αγάπη μπορεί να γεμίσει την καρδιά σου.
Και ίσως, τελικά, αυτό να είναι το πραγματικό νόημα της ζωής. Στο τέλος της ζωής μας δεν θα μας λείψουν οι επιτυχίες που δεν κατακτήσαμε. Θα μας λείψουν οι άνθρωποι που δεν αγκαλιάσαμε, οι λέξεις που δεν είπαμε, η αγάπη που δεν τολμήσαμε να εκφράσουμε. Γι’ αυτό πιστεύω ότι η μεγαλύτερη επιτυχία δεν είναι να αφήσεις το όνομά σου στην ιστορία. Είναι να αφήσεις την αγάπη σου στις ζωές των ανθρώπων.
Πέρα από επιχειρηματίας και εκπαιδευτής, είστε και πατέρας. Αυτός ο ρόλος άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο ορίζετε την επιτυχία;
Περισσότερο απ’ όσο θα μπορούσα ποτέ να φανταστώ.
Για πολλά χρόνια πίστευα ότι επιτυχία σημαίνει να δημιουργείς, να εξελίσσεσαι, να πετυχαίνεις στόχους, να αφήνεις το αποτύπωμά σου στον κόσμο. Και εξακολουθώ να αγαπώ τη δημιουργία. Είναι κομμάτι της φύσης μου.
Όμως, από τότε που έγινα πατέρας, κατάλαβα κάτι που άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο βλέπω τα πάντα.
Τα παιδιά μου δε χρειάζονται απλά έναν “επιτυχημένο” πατέρα. Χρειάζονται έναν πατέρα που να είναι πραγματικά παρών.
Έναν άνθρωπο που θα τα ακούει πριν τα συμβουλεύει. Που θα τα αγκαλιάζει πριν τα διορθώνει. Που θα τα αγαπά πριν τους ζητήσει να αποδείξουν οτιδήποτε.
Και τότε συνειδητοποίησα κάτι που άλλαξε όχι μόνο την πατρότητα, αλλά και την ηγεσία μου.
Στην πραγματικότητα, αυτό δεν χρειάζονται μόνο τα παιδιά. Το χρειάζεται κάθε άνθρωπος.
Στο βάθος της καρδιάς μας όλοι έχουμε την ίδια ανάγκη. Να μας δει κάποιος πραγματικά. Να νιώσουμε ότι η αξία μας δεν εξαρτάται από την απόδοσή μας. Ότι δεν χρειάζεται να αποδείξουμε πως αξίζουμε να αγαπηθούμε.
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μάθημα που μου χάρισαν τα παιδιά μου.
Με έκαναν να καταλάβω ότι η αγάπη δεν είναι επιβράβευση. Είναι το έδαφος πάνω στο οποίο ανθίζει ο άνθρωπος.
In the Apofasizo πιστεύουμε ότι κάθε άνθρωπος κρύβει μέσα του μια μοναδική αξία. Δεν είμαστε εδώ για να τη δημιουργήσουμε. Είμαστε εδώ για να τον βοηθήσουμε να τη θυμηθεί. Γιατί όταν ένας άνθρωπος αισθανθεί ότι αξίζει, τότε αποφασίζει διαφορετικά, αγαπά διαφορετικά, δημιουργεί διαφορετικά και τελικά ζει διαφορετικά.
Αν σήμερα με ρωτούσε κάποιος ποια θεωρώ τη μεγαλύτερη επιτυχία μου, δεν θα μιλούσα πρώτα για τις επιχειρήσεις, τις επενδύσεις ή τα επαγγελματικά επιτεύγματα.
Θα έλεγα ότι η μεγαλύτερη επιτυχία μου θα είναι, όταν κάποτε τα παιδιά μου μεγαλώσουν, να μπορούν να πουν:
“Ο πατέρας μας μάς έμαθε να αγαπάμε τον εαυτό μας, να αγαπάμε τους ανθρώπους και να μην φοβόμαστε να γίνουμε αυτό που πραγματικά είμαστε.”
Αν το καταφέρω αυτό, τότε θα έχω πετύχει περισσότερα απ’ όσα θα μπορούσε ποτέ να μου προσφέρει οποιαδήποτε επιχειρηματική επιτυχία.
Γιατί στο τέλος της ζωής μας, δεν θα μας ορίσουν οι τίτλοι που αποκτήσαμε, ούτε οι επιχειρήσεις που δημιουργήσαμε, ούτε τα χρήματα που συγκεντρώσαμε.
Θα μας ορίσουν οι άνθρωποι που αγαπήσαμε, οι ζωές που αγγίξαμε και το φως που αφήσαμε πίσω μας.
Και ίσως τελικά αυτό να είναι το πραγματικό νόημα της επιτυχίας.
Να φύγεις από αυτή τη ζωή αφήνοντας περισσότερη αγάπη απ’ όση βρήκες όταν ήρθες!
EN 
EL 